Newsflash

Sprawiamy, że rozwój nabiera sensu!

Zamów newsletter!

*

:

:

Opinia ws. EPAs - 2009

Dokument ten został przygotowany w odpowiedzi na pytania o ewentualne skutki społeczne poparcia Polski dla postanowień związanych z Umowami o Partnerstwie Gospodarczym (EPAs) zawieranymi przez Wspólnotę Europejską z poszczególnymi regionami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP).

Z powodu krótkich terminów dokument ten ma charakter roboczy i potrzebna jest poważna debata w Polsce na temat EPAs. Zwracamy uwagę na fakt, że obecny pośpieszny tryb rozpatrywania tych spraw, mających pierwszorzędne znaczenie dla relacji UE z krajami uboższymi i życia milionów ludzi w tych krajach, nie służy jakości debaty i konsultacji. Celowe byłoby, aby przedstawiciele Polski przypomnieli ten fakt partnerom w UE.

Polska uczestniczy w działaniach Unii Europejskiej na rzecz rozwoju krajów uboższych, lecz doświadczenie naszego kraju jest znacznie mniejsze niż wielu krajów członkowskich UE. Z tego powodu stanowisko Polski w tych sprawach kształtowane jest w dużej mierze przez opinie Komisji Europejskiej i innych krajów członkowskich.

Poparcie społeczne w Polsce dla pomocy krajom uboższym jest znaczne i od kilku lat stale rośnie. 84% Polaków uważa, że nasz kraj powinien pomagać krajom uboższym, a 54% uważa, że pomoc powinna być kierowana przede wszystkim do krajów Afryki. Jednakże do tej pory istnieje niewielki potencjał do analiz, jakie skutki społeczne i gospodarcze dla Afryki mają działania polskiego rządu na arenie międzynarodowej. Dotyczy to badania nie tylko programu polskiej pomocy lecz także szeregu kluczowych zagadnień, takich jak m.in. EPAs. Aby ocena skutków społecznych czy gospodarczych dla tych państw miałaby być rzetelna i miarodajna, wskazane byłoby rozwijanie potencjału analitycznego w ministerstwach, ośrodkach naukowych i polskich organizacjach pozarządowych oraz nawiązywanie bezpośredniego dialogu z poszczególnymi krajami Afryki lub instytucjami integrującymi poszczególne regiony.

Omawiane projekty stanowisk rządu opierają się na prezentowanej przez Komisję Europejską opinii, że EPAs będą miały pozytywny wpływ na walkę z ubóstwem i realizację Milenijnych Celów Rozwoju w krajach AKP. Opinia ta stoi w wyraźnej sprzeczności z wątpliwościami bądź nawet zastrzeżeniami zgłaszanymi przez wiele rządów negocjujących te umowy, organizacje społeczeństwa obywatelskiego z tych krajów, a także największe organizacje pomocowe z Europy i szereg ekspertów z renomowanych europejskich think tanków.

Pierwotnie proces negocjacji miał się zakończyć do końca 2007 roku podpisaniem pełnych umów ze wszystkimi regionami AKP. Jednakże z powodu głębokich kontrowersji pomiędzy UE a wieloma krajami AKP proces ten został wydłużony. Znaczna część umów została podpisana w pośpiechu i pod znaczną presją w ostatnich dwóch miesiącach przed ostatecznym terminem. Co więcej, tylko jeden region AKP zdecydował się na podpisanie pełnej umowy. Pozostałe regiony zgodziły się podpisać jedynie umowy wstępne, zostawiając sobie furtkę do dalszych negocjacji.

W grudniu 2008 roku grupa skupiająca wiele ważnych europejskich organizacji pomocowych opublikowała apel do członków Parlamentu Europejskiego o wycofanie poparcia dla tymczasowych (wstępnych) EPAs, przypominając o zastrzeżeniach zgłaszanych przez państwa afrykańskie, w tym przez Radę Ministrów AKP i stanowisko ministrów ds. handlu i finansów krajów Unii Afrykańskiej.

Charakterystyczne jest stanowisko rządu Namibii, jednego z krajów objętych SADC EPA, który długo odmawiał podpisania wstępnej EPA, a gdy to ostatecznie zrobił, wydał oświadczenie informujące, że robi to w założeniu, że zastrzeżenia rządu Namibii zostaną uwzględnione podczas dalszych negocjacji.

Negatywne stanowiska w sprawie EPAs opublikowało też szereg największych europejskich organizacji pomocowych. Na przykład Oxfam zaleca, aby dokonana została niezależna ocena wstępnych EPAs, zanim jakiekolwiek umowy zostaną podpisane.

Ów rosnący opór ze strony organizacji społeczeństwa obywatelskiego na Północy i Południu oraz przedstawicieli rządów krajów objętych negocjacjami opiera się na zastrzeżeniach co do poważnych skutków społecznych tych umów, które stają się coraz bardziej znane. Wśród najczęściej wymienianych można znaleźć:

 

  • Znaczne obniżenie dochodów państw AKP spowodowane wprowadzeniem zasady wzajemności, zgodnie z którą cła importowe na produkty z UE zostaną zniesione. Może mieć to ogromne negatywne konsekwencje na wydatki na cele społeczne: edukację czy służbę zdrowia, jako że dochody z ceł importowych stanowią ważny procent budżetu dużej grupy państw.
  • Straty dla sektorów przemysłowych krajów AKP (np. spożywczy, przetwórczy) spowodowane łatwym dostępem produktów z UE – często dotowanych – na rynki lokalne.
  • Osłabienie integracji regionalnej, która jest głównym założeniem wzrostu gospodarczego krajów AKP.  Negocjacje w sprawie EPAs prowadzone są w 6 grupach regionalnych, które nie pokrywają się z grupami stworzonymi wcześniej na inne potrzeby. Presja czasu spowodować może, że rynki lokalne zostaną otwarte dla krajów UE zanim zdążą się same zintegrować.

Wymienione wyżej zagrożenia to jedynie początek listy. W styczniu br. Overseas Development Institute (ODI), jeden z najbardziej renomowanych think tanków zajmujących się tematyką rozwojową, wydał raport zwracający uwagę na to, że potencjalne skutki EPAs nie zostały dotychczas ocenione i wymagają szczegółowych badań.

Także polskim organizacjom zajmujących się współpracą rozwojową znane jest krytyczne stanowisko organizacji afrykańskich w stosunku do umów o partnerstwie gospodarczym. W 2007 roku na zaproszenie Polskiej Akcji Humanitarnej szkolenie dla polskich organizacji przeprowadziła przedstawicielka Seatini, organizacji eksperckiej skupiającej się na analizie skutków reguł handlu międzynarodowego dla krajów afrykańskich.

W 2007 roku odbyło się w Lublinie międzynarodowe seminarium, w którym obok przedstawicieli organizacji rolniczych z krajów afrykańskich i polskich organizacji pozarządowych uczestniczył również ówczesny wiceminister rolnictwa Krzysztof Ardanowski. Rezultatem seminarium była wspólna deklaracja, która zwraca uwagę na możliwe negatywne skutki EPAs i sprzeciw organizacji pozarządowych.

Podobnie, deklaracja końcowa ubiegłorocznego seminarium w Luksemburgu, z udziałem afrykańskich i polskich organizacji pozarządowych, wskazuje EPAs jako przykład polityki UE stanowiącej zagrożenie dla redukcji ubóstwa w Afryce.

Jak napisano w Projekcie Stanowiska Rządu przygotowanym w związku z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej: „Polska uczestniczy w polityce rozwojowej UE, której beneficjentami są państwa AKP. Część polskiej składki obowiązkowej do budżetu UE przekazywana jest na działania rozwojowe. Polska partycypuje również we współfinansowaniu 10. edycji Europejskiego Funduszu Rozwojowego, w ramach którego finansowana jest pomoc dla państw grupy AKP”. Zwracamy uwagę, że podpisanie Umów o Partnerstwie Gospodarczym (EPAs) zawieranymi przez Wspólnotę Europejską z poszczególnymi regionami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) może mieć poważne i negatywne konsekwencje społeczne na działania prowadzone przez Wspólnotę Europejską, w tym Polskę w celu redukcji ubóstwa i osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju w krajach objętych procesem negocjacji.

W załączeniu do tego dokumentu przekazujemy wybrane cytaty z wypowiedzi przedstawicieli krajów AKP na temat EPAs. Odsyłamy również do opracowań zwracających na możliwe poważne skutki umów o partnerstwie gospodarczym.

Przygotowali: Katarzyna Staszewska i Marcin Wojtalik, Instytut Globalnej Odpowiedzialności (IGO)
3 marca 2009 r.

Pełny tekst opinii IGO wraz z załącznikami i przypisami znajduje się w dokumencie PDF, który udostępniamy na życzenie zainteresowanych.